نقش مالکیت نهادی در گرایش به نوآوری های سبز در صنایع آلاینده و پاک

سابقه و هدف: با توجه به اهمیت فزاینده مسائل زیست‌محیطی و فشارهای قانونی و اجتماعی، نوآوری‌های سبز به یکی از ابعاد حیاتی پایداری سازمان‌ها تبدیل شده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش مالکیت نهادی در گرایش به نوآوری‌های سبز در صنایع آلاینده و پاک انجام شده است. به‌طور خاص، پژوهش تلاش می‌کند روشن سازد که آیا نوع صنعت (آلاینده یا پاک) بر میزان تمایل شرکت‌ها به نوآوری سبز اثرگذار است و آیا مالکیت نهادی می‌تواند این رابطه را تعدیل کند.
روش: پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری شامل شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ است. داده‌های مالی و نهادی شرکت‌ها از پایگاه‌های رسمی استخراج و با استفاده از مدل داده‌های تابلویی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. در این مدل، متغیر وابسته گرایش به نوآوری سبز، متغیرهای مستقل نوع صنعت (آلاینده و پاک)، متغیر تعدیل‌گر مالکیت نهادی، و متغیرهای کنترلی شامل اندازه، عمرو سرمایه‌گذاری شرکت‌ها بوده‌اند.
یافته‌ها: نتایج فرضیه‌های اول و دوم نشان داد که در هر دو گروه صنایع آلاینده و پاک، گرایش به نوآوری‌های سبز معنادار است. در صنایع آلاینده، فشارهای محیطی و الزامات قانونی از مهم‌ترین محرک‌ها هستند، در حالی‌که در صنایع پاک، نوآوری سبز بیشتر ناشی از انگیزه‌های رقابتی و کارایی فناوری است. یافته‌های مربوط به فرضیه‌های سوم و چهارم نیز نشان داد که مالکیت نهادی نقش تعدیل‌کننده مثبت و معناداری بر رابطه نوع صنعت و گرایش به نوآوری‌های سبز دارد. در صنایع آلاینده، سرمایه‌گذاران نهادی موجب تقویت انگیزه شرکت‌ها برای حرکت به سمت نوآوری سبز می‌شوند و در صنایع پاک نیز مالکیت نهادی به‌عنوان عامل پشتیبان راهبردهای سبز عمل می‌کند.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که در بستر ایران، که فشارهای محیطی و اجتماعی در حال افزایش است، سرمایه‌گذاران نهادی می‌توانند نقش کلیدی در تغییر رفتار بنگاه‌ها به سمت پایداری ایفا کنند. همچنین اثر منفی اندازه شرکت و سرمایه‌گذاری‌های سنتی بر نوآوری سبز نشان‌دهنده نیاز به بازنگری در سیاست‌های تخصیص منابع و تقویت انگیزه‌های محیط‌زیستی در شرکت‌های بزرگ است. نتایج این پژوهش نشان داد که گرایش به نوآوری‌های سبز هم در صنایع آلاینده و هم در صنایع پاک معنادار است، اما شدت و جهت اثر عوامل نهادی در این دو گروه متفاوت است. به طور مشخص، شرکت‌های فعال در صنایع آلاینده به دلیل فشارهای قانونی و اجتماعی، بیشتر به سمت نوآوری‌های سبز سوق پیدا می‌کنند؛ در حالی که در صنایع پاک، این گرایش بیشتر ناشی از استراتژی‌های رقابتی و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها است. همچنین یافته‌ها نشان داد مالکیت نهادی نقش تعدیل‌کننده مهمی در این روابط دارد؛ به‌طوری‌که در صنایع آلاینده، حضور نهادهای مالی باعث تقویت گرایش به فناوری‌های سبز می‌شود، اما در صنایع پاک این اثر کمتر است. این نتایج تأکید می‌کند که ترکیب مناسبی از سیاست‌های نظارتی و انگیزشی می‌تواند تعامل میان سرمایه‌گذاران نهادی و شرکت‌ها را در جهت توسعه پایدار تقویت کند و بدین‌ترتیب، نقش بازار سرمایه در حمایت از گذار به اقتصاد سبز پررنگ‌تر گردد. به مدیران شرکت‌ها توصیه می‌شود با افزایش سهم سرمایه‌گذاران نهادی و به‌ویژه آن‌هایی که دیدگاه بلندمدت دارند، استراتژی‌های سبز خود را تقویت کنند. نهادهای سیاست‌گذار نیز می‌توانند از طریق مشوق‌های مالیاتی، ایجاد شاخص‌های سبز در بازار سرمایه و الزام به گزارشگری زیست‌محیطی، زمینه را برای ارتقای نوآوری‌های سبز فراهم آورند. همچنین پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده به بررسی تفاوت بین انواع مالکیت نهادی (فعال، غیرفعال، سبز) و ابعاد مختلف نوآوری سبز (فرآیندی، محصولی و سازمانی) بپردازند تا تصویر دقیق‌تری از اثرات نهادی بر پایداری بنگاه‌ها ترسیم شود.