بررسی عوامل موثر بر عملکرد صادراتی پایدار با نقش میانجی مزیت رقابتی (مورد مطالعه: صنعت مواد غذایی در استان تهران)

سابقه و هدف: صنعت غذایی یکی از بخش‌های استراتژیک اقتصاد ایران و دارای سهم قابل‌توجه در صادرات غیرنفتی است. اگرچه آمار رسمی سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان‌دهنده کاهش محدود ارزش صادرات صنایع غذایی از ۲۶۳ میلیون دلار به ۲۵۰ میلیون دلار است، اما رشد ۸ درصدی صادرات در بخش کشاورزی و صنایع غذایی و بهبود تراز تجاری این حوزه، اهمیت بررسی عوامل اثرگذار بر موفقیت صادراتی را برجسته می‌سازد. پژوهش حاضر، تأثیر چهار قابلیت کلیدی از جمله قابلیت فناورانه، قابلیت قیمت‌گذاری، گرایش کارآفرینی و قابلیت شبکه‌سازی را بر عملکرد صادراتی پایدار بنگاه‌های کوچک و متوسط فعال در صنعت غذایی استان‌ تهران بررسی می‌کند. همچنین نقش میانجی مزیت رقابتی در تبیین اثرات مستقیم و غیرمستقیم این قابلیت‌ها مورد آزمون قرار می‌گیرد. این مطالعه با ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه، دیدگاهی جامع از سازوکارهای ایجاد مزیت رقابتی و بهبود عملکرد صادراتی پایدار در شرکت‌های غذایی ارائه می‌دهد. نتایج پژوهش می‌تواند راهنمایی کاربردی برای مدیران شرکت‌های صادرکننده در جهت تمرکز بر قابلیت‌های اثربخش و تقویت جایگاه رقابتی باشد و همچنین مبنایی برای سیاستگذاران به‌منظور طراحی برنامه‌های حمایتی و توسعه‌ای مؤثرتر جهت ارتقای ظرفیت صادراتی کشور فراهم آورد.
یافته‌ها: این پژوهش کاربردی و کمی–همبستگی است و جامعه آماری آن شامل شرکت‌های مواد غذایی فرآوری‌شده استان تهران با فعالیت صادراتی بود. با نمونه‌گیری هدفمند، ۳۱۱ پرسشنامه معتبر از مدیران ارشد (مدیرعامل، مدیر فروش و مدیران صادرات و بازاریابی) جمع‌آوری شد. داده‌ها با پرسشنامه ساختارمند و طیف لیکرت ۷ گزینه‌ای گردآوری و روایی آن با پایش متخصصان و پایلوت ۴۰ شرکت تأیید شد. تحلیل داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد و پایایی و روایی سازه‌ها بررسی گردید. نتایج پژوهش نشان داد که قابلیت‌های فناورانه، شبکه‌سازی، قیمت‌گذاری، استفاده از رسانه‌های اجتماعی و گرایش کارآفرینانه شرکت‌ها، مزیت رقابتی آن‌ها را افزایش می‌دهند و از طریق این مزیت، عملکرد صادراتی نیز بهبود می‌یابد. همچنین قابلیت‌های فناورانه، شبکه‌سازی، قیمت‌گذاری و گرایش کارآفرینانه علاوه بر اثر غیرمستقیم، به‌طور مستقیم نیز عملکرد صادراتی را تقویت می‌کنند، در حالی که استفاده از رسانه‌های اجتماعی تنها از طریق مزیت رقابتی اثر مثبت دارد و تأثیر مستقیم آن بر عملکرد صادراتی معنادار نیست.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد شرکت‌های کوچک و متوسط با بهره‌گیری از توانمندی‌های فناورانه، گرایش کارآفرینانه، مدیریت قیمت‌گذاری و شبکه‌سازی می‌توانند مزیت رقابتی قابل توجهی ایجاد کنند که به بهبود و پایداری عملکرد صادراتی آن‌ها منجر می‌شود. شبکه‌های اجتماعی به‌طور مستقیم تأثیر قابل توجهی بر عملکرد صادراتی ندارند، اما زمانی که به‌عنوان ابزار تقویت مزیت رقابتی و ارتباط با مشتریان استفاده شوند، نقش مؤثری در ارتقای عملکرد صادراتی دارند. در مجموع، موفقیت بلندمدت در بازارهای بین‌المللی نیازمند ترکیب توانمندی‌های سازمانی با مدیریت استراتژیک منابع و تقویت مزیت رقابتی است.